Ένας αρχαιολόγος δεν γνωρίζει ποτέ τι θα βρεί. Έχει βεβαιότητες, ιδέες και ελπίδες, αλλά ό,τι προκύπτει από τις ανασκαφές του δεν είναι ποτέ ακριβώς αυτό που περίμενε. Όταν ξεκίνησα τις ανασκαφές της Νεμέας το 1973, ήμουν βέβαιος ότι θα έβρισκα ένα στάδιο, και το βρήκα, όμως δεν περίμενα ποτέ να βρω μια θολωτή δίοδο. Είχαμε μάθει ότι τέτοιες δίοδοι ήταν της Ρωμαϊκής περιόδου και ότι οι Έλληνες δεν ήξεραν πώς να κατασκευάσουν την αψίδα ή το θόλο. Βέβαια οι αρχαιολογικές μαρτυρίες συσσωρεύονταν, ιδίως στη Μακεδονία, για να αποδείξουν ότι οι Έλληνες, τουλάχιστον από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, γνώριζαν αυτό τον αρχιτεκτονικό τύπο, αλλά ήταν μόλις το Μάιο του 1978 που η Νεμέα μας εξέπληξε, όταν αποκαλύφθηκε η θολωτή δίοδος του σταδίου. Έτσι έγινε και με το ιερό του Νεμείου Διός: ήμουν βέβαιος ότι θα έβρισκα νομίσματα, κεραμεική και άλλα αντικείμενα, αλλά δεν περίμενα ότι οι ανακαλύψεις θα έδειχναν ότι ο αρχικός Ναός είχε καταστραφεί βίαια γύρω στα 415 π.Χ. και ότι οι αγώνες είχαν απομακρυνθεί από τη Νεμέα για περίπου 75 χρόνια. Δεδομένου ότι ούτε ο Θουκυδίδης ούτε ο Ξενοφών ούτε κανείς άλλος αρχαίος συγγραφέας αναφέρει αυτή την καταστροφή, ποτέ δεν περίμενα τα εκπληκτικά ιστορικά δεδομένα που θα αναδύονταν από το χώμα της Νεμέας. Μεταξύ των προσδοκιών μου ήταν και η ανακάλυψη του ηρώου του Οφέλτη, και μολονότι δεν γνώριζα ποια μορφή θα είχε ή τι θα περιείχε, καθώς ο Παυσανίας ανέφερε μόνο την ύπαρξή του, εναπόκειτο σε μένα να τα βρω. Το πέτυχα, και η ανασκαφή απέδωσε έναν πλούτο πληροφοριών γύρω από τις θρησκευτικές πρακτικές καθώς και πολλά άλλα συγκριτικά στοιχεία για το πρώιμο ιερό του Πέλοπα στην Ολυμπία. Όμως, όπως ίσως και κάθε αρχαιολόγος, ήλπιζα επίσης να βρω κάποιο θησαυρό, μια ανακάλυψη που θα έκανε το όνομά μου γνωστό στους πάντες, που θα εξασφάλιζε την αθανασία μου, και θα έφερνε όλο τον κόσμο στη Νεμέα. Ακόμα μια φορά η Νεμέα με εξέπληξε, γιατί δεν περίμενα ποτέ ότι ο θησαυρός αυτός θα είχε δύο πόδια και θα λεγόταν Κωστούρος. Ο Γιώργος Κωστούρος, γιος του Παναγιώτη, από τη Νέα Νεμέα, δεν είναι επαγγελματίας αρχαιολόγος, ούτε επαγγελματίας φιλόλογος, ούτε επαγγελματίας μυθογράφος, ούτε επαγγελματίας ιστορικός, ούτε ποιητής. Σε όλα αυτά τα πεδία είναι ερασιτέχνης - amateur, με την καλύτερη και κυριολεκτική σημασία της λέξης. Η λέξη amateur είναι γαλλική και προέρχεται από το λατινικό amator - εραστής - και ο Γιώργος Κωστούρος είναι εραστής της αρχαίας Ελλάδας, και ιδίως της περιοχής όπου γεννήθηκε. Το πάθος του αυτό, μαζί με τη φυσική του ικανότητα, τον οδήγησαν να γράψει αυτό το βιβλίο, που είναι μια πολύ ξεχωριστή συμβολή στην μελέτη της αρχαίας Νεμέας. Λέω «τον οδήγησαν» γιατί σε αυτόν έχω δει ένα σχεδόν μανιακό ενθουσιασμό που οδηγεί το δημιουργικό μυαλό του. Έψαξε εκατοντάδες διαφορετικές πηγές, γραπτές και εικονογραφικές, για να μας παρουσιάσει τις πιο ολοκληρωμένες δυνατές πληροφορίες για τη Νεμέα στην αρχαιότητα. Ξεκινά με ένα ποίημα που είναι χαρά να το ακούς (και θα πρότεινα να διαβάζεται δυνατά για καλύτερο αποτέλεσμα), αλλά είναι επίσης διδακτικό και γεμάτο πληροφορίες. Στο ποίημα υπάρχει αυτό που κανείς θα ονόμαζε «ελληνιστική» πολυμάθεια και θα μπορούσε να το συγκρίνει με τους καλύτερους των Αλεξανδρινών ποιητών: για παράδειγμα ο Συρακούσιος Θεόκριτος, ο Κυρήνειος Καλλίμαχος, ο Ρόδιος Απολλώνιος μοιράζονται με το Γιώργο Κωστούρο μια ποιητική έκφραση ευρείας γνώσης. Όσο ευχάριστο κι αν είναι το ποίημά του, τα σχόλια σε αυτό είναι το πλέον πολύτιμο τμήμα αυτού του έργου, γιατί συγκεντρώνει τις πηγές που δικαιολογούν και δικαιώνουν τους ισχυρισμούς του ποιήματος. Αυτά τα σχόλια, ιδίως μαζί με ένα καλό ευρετήριο, θα είναι χρήσιμα για τις επόμενες γενιές. Τέλος, ο κατάλογος των Νεμ(ε)ιονικών είναι ο πλέον άρτιος και ενημερωμένος κατάλογος που υπάρχει. Πράγματι, είναι η πρώτη προσπάθεια να συγκεντρωθούν όλοι οι αθλητές από την εποχή του Krause (1841). Οι πολλές ανακαλύψεις έκτοτε, μαζί με τις ενδελεχείς έρευνες του Κωστούρου, τετραπλασίασαν τα λήμματα του Krause. Είναι λοιπόν, όπως και τα σχόλιά του, μια μέγιστη συμβολή στη γνώση μας για τη Νεμέα και τους Νέμεους αγώνες. Ο Γιώργος Κωστούρος δεν γνωρίζει την ακαδημαϊκή «διάλεκτο», και υποπτεύομαι ότι κάποιοι συνάδελφοι θα του ασκήσουν κριτική γι’ αυτό το λόγο. Ελπίζω ότι αυτοί, και εσύ αναγνώστη, θα κοιτάξετε πέρα από την επιφάνεια στη καρδιά του έργου. Αντιπροσωπεύει ένα ορόσημο στη μελέτη της Νεμέας, και είμαι περήφανος που έπαιξα ένα μικρό ρόλο στην ανακάλυψη αυτού του θησαυρού. Stephen G. Miller Αρχαία Νεμέα, 10 Σεπτεμβρίου 2007

Βιογραφικό

Ο Στέφανος Γ. Μίλλερ γεννήθηκε στο Goshen, Indiana των ΗΠΑ το 1942.  Ολοκλήρωσε το πρώτο του πτυχίο στα Αρχαία Ελληνικά στο Wabash College και το Διδακτορικό του στην Κλασσική Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Princeton. Μετά από ανασκαφές σε διάφορες τοποθεσίες του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Ολυμπίας και, για τέσσερα χρόνια, της Αρχαίας Αγοράς των Αθηνών, ξεκίνησε τις δικές του ανασκαφές στη Νεμέα το 1973.

Κατά τα 35 χρόνια της εργασίας του στη Νεμέα, όχι μόνο διενήργησε ανασκαφές που έφεραν στο φως σημαντικά ευρήματα όπως το στάδιο όπου διεξάγονταν τα Νέμεα, αλλά δημιούργησε και αρχαιολογικό πάρκο, κατασκεύασε αρχαιολογικό μουσείο και οργάνωσε την έκθεση του, ενώ ξεκίνησε και την αναστήλωση του αρχαίου Ναού του Δία. Ταυτόχρονα, υπηρετούσε ως Καθηγητής Κλασσικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Berkeley, με εξαίρεση τα έτη 1982-1987, όταν διετέλεσε Διευθυντής της Αμερικανικής Σχολής Κλασσικών Σπουδών στην Αθήνα. Έχει δημοσιεύσει πολλά βιβλία και άρθρα σχετικά με τις ανακαλύψεις του στη Νεμέα, όπως π.χ. το Nemea II: The Early Hellenistic Stadium (University of California Press 2001), ενώ έχει γράψει και βιβλία που δεν αφορούν στη Νεμέα, όπως τα: The Prytaneion: Its Function and Architectural Form  (U.C. Press 1978), Arete: Greek Sports from Ancient Sources3 (U.C. Press 2004), Ancient Greek Athletics (Yale University Press 2004), Ο Πλάτων στην Ολυμπία (Αθήναι 2008), και The Berkeley Plato (U.C. Press 2009).  Έχει ανακηρυχθεί επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, έχει τιμηθεί ως Ταξιάρχης του Τάγματος της Τιμής από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, έχει αναγνωριστεί ως «Πρόσωπο της Εβδομάδας» από το Αμερικανικό τηλεοπτικό κανάλι ABC το 2004 κ.ο.κ. Από τη συνταξιοδότησή του το 2005 μοιράζει το χρόνο του, μαζί με τη σύζυγό του Έφη, ανάμεσα στην California και την Αρχαία Νεμέα, όπου προετοιμάζει σειρά βιβλίων και άρθρων σχετικά με τη Νεμέα και άλλα θέματα, μεταξύ των οποίων μία σημαντική μελέτη σχετικά με τα αίτια της σκοτεινής περιόδου του μεσαίωνα. Το 2005 με προεδρικό διάταγμα ο Στέφανος Μίλλερ πολιτογραφήθηκε ‘Ελληνας υπήκοος.